40 lat po Czarnobylu

„Czarnobyl” to coś znacznie więcej niż tylko awaria reaktora. Historia rozpoczęła się 26 kwietnia 1986 roku od promieniowania i zgonów, utworzenia strefy zamkniętej oraz przymusowego, przeprowadzonego w pośpiechu przesiedlenia setek tysięcy ludzi w radzieckich republikach Białorusi i Ukrainy. Katastrofa ta bezlitośnie ujawniła rozkład systemu radzieckiego.

Jednak katastrofa ta stanowiła również głęboki punkt zwrotny w świadomości społeczeństw zarówno zachodnio-, jak i wschodnioeuropejskich, w zakresie ekstremalnego zagrożenia, jakie energia jądrowa stanowi dla życia ludzkiego i środowiska. W wielu krajach doprowadziła ona do zakończenia ambitnych projektów budowy elektrowni jądrowych oraz zmobilizowała ruchy obywatelskie w Europie Środkowej i Wschodniej. Rok 1986 stał się zatem punktem zwrotnym w postrzeganiu postępu technologicznego przez społeczeństwo. Nie był to przypadek, że w tym samym roku ukazała się książka Ulricha Becka „Społeczeństwo ryzyka”, która w istotny sposób wyraziła rosnące obawy dotyczące zagrożeń związanych z modernizacją naukową i technologiczną. Jednocześnie Czarnobyl stał się decydującym punktem w tożsamości politycznej Partii Zielonych, która przekształciła szerokie poparcie społeczne dla wycofania się z energii jądrowej w długotrwałą walkę polityczną.

W 2026 roku – cztery dekady później – rocznica katastrofy w Czarnobylu nabiera większego znaczenia niż kiedykolwiek. Debata na temat technologii wysokiego ryzyka znów stała się pilna. W wojnie przeciwko Ukrainie siły rosyjskie nie tylko ostrzelały ochronną konstrukcję „bezpiecznej obudowy” otaczającą uszkodzony reaktor w Chornobylu – ukraińskiej pisowni, której będziemy tu używać w odniesieniu do teraźniejszości. Rosja zajęła również obiekty jądrowe i celowo atakowała infrastrukturę krytyczną wokół reaktorów, po raz kolejny prowadząc niebezpieczną i lekkomyślną grę z bezpieczeństwem jądrowym – grę, która ma wpływ nie tylko na region, ale wykracza daleko poza granice Ukrainy. Rosyjski przemysł jądrowy nadal funkcjonuje jako skuteczny geopolityczny instrument władzy. Natomiast w Niemczech kwestia ta w dużej mierze zniknęła z debaty publicznej, odkąd trzy lata temu kraj ten zakończył ostateczną likwidację energii jądrowej.

Co pozostało po Czarnobylu/Chornobylu? Zapraszamy Państwa do dyskusji na temat zielonej historii i bezpieczeństwa w Europie.

Kontakt: 
Dr. Clara Frysztacka
Referat Zeitgeschichte
Heinrich-Böll-Stiftung
E clara.frysztacka@boell.de

Robert Sperfeld
Refeat Ost- und Südosteuropa
Heinrich-Böll-Stiftung
E robert.sperfeld@boell.de 

Program

godz. 17.30 Powitanie

• Jan Philipp Albrecht, Prezes Fundacji im. Heinricha Bölla 

godz. 17.40 „Reaktory nie wybuchają. Krótka historia katastrofy w Czarnobylu” (Kijów 2020, Berlin 2026): czytanie i dyskusja 

• Tine Hammer, tłumaczka, Translit e.V.
• Stanislav Dvornytskyi, autor (online)
• Moderacja: Jan Philipp Albrecht

godz. 18.10 Refleksje rocznicowe: główne wystąpienia: 

Historyczna klasyfikacja katastrofy w Czarnobylu 

• Frank Uekötter, historyk technologii i środowiska, profesor Ruhr University Bochum

Czarnobyl a nowa generacja ruchu ekologicznego   

• Carla Reemtsma, aktywistka klimatyczna, rzeczniczka Fridays for Future Niemcy

Rosyjska polityka nuklearna wczoraj i dziś

• Tatiana Kasperski, starsza badaczka historii nuklearnej i środowiskowej, Uniwersytet Södertörn, Szwecja

Déjà vu w Ukrainie? Bezpieczeństwo nuklearne w rosyjskiej wojnie agresji

• Olexi Pasyuk, dyrektor zarządzający „Ecoaction”, Ukraina

godz. 18.50 Przerwa 

godz. 19.20 Dyskusje równoległe:

Panel 1: Znaczenie dziedzictwa Czarnobyla w Europie Wschodniej

• Tatyana Novikova, aktywistka ekologiczna i autorka, Senior Affiliate w Ecohome, USA
• Tobias Münchmeyer, dyrektor kampanii europejskich, Greenpeace Niemcy
• Olexi Pasyuk, dyrektor zarządzający „Ecoaction”, Ukraina
• Tatiana Kasperski, starsza badaczka historii nuklearnej i środowiskowej, Uniwersytet Södertörn, Szwecja

Moderacja: Walter Kaufmann
 

Panel 2: Energia jądrowa, technologie ryzyka i ruch zielony w Niemczech – między przeszłością a teraźniejszością

• Rebecca Harms, działaczka antynuklearna, była posłanka do Parlamentu Europejskiego i była współprzewodnicząca frakcji Zielonych/WSE
• Jochen Ahlswede, fizyk i politolog, kierownik działu badań i długoterminowej dokumentacji w BASE – Federalnym Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Gospodarki Odpadami Jądrowymi
• Frank Uekötter, historyk technologii i środowiska, profesor Ruhr University Bochum
• Carla Reemtsma, aktywistka klimatyczna, rzeczniczka Fridays for Future Niemcy

Moderacja: Karena Kalmbach, historyczka technologii i środowiska

godz. 20:20 „Czarnobyl jest wszędzie”: otwarcie wystawy, krótka prezentacja wybranych eksponatów przy Schäfchentreppe

• Clara Frysztacka, historyczka, doradczyni ds. historii współczesnej w Fundacji Heinricha Bölla
• Robert Sperfeld, doradca ds. Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej w Fundacji Heinricha Bölla

godz. 20:40 Zakończenie wydarzenia – poczęstunek

Udział na miejscu
w centrum konferencyjnym Fundacji Heinricha Bölla, Schumannstr. 8, 10117 Berlin

Prosimy o wcześniejszą rejestrację. Liczba miejsc jest ograniczona. W przypadku braku miejsc wydarzenie będzie transmitowane wideo do innych sal.

Transmisja na żywo
Alternatywnie można śledzić wydarzenie online bez rejestracji.

Dostępność
Fundacja Heinricha Bölla stale pracuje nad usuwaniem barier – zarówno w budynku, publikacjach, jak i wydarzeniach online. Więcej informacji:
https://www.boell.de/de/auf-dem-weg-zur-barrierefreiheit