Krzysztof Gil. Nikt was tu nie chce.

Otwarcie wystawy: 29 maja 2026 godz. 19:00
Miejsce: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, pl. Małachowskiego 3, 00-916 Warszawa

kuratorka: Monika Weychert
architektura wystawy: Mirek Kaczmarek
pomoc w realizacji rzeźb miedzianych: Piotr Budzyk
pomoc w realizacji instalacji „Północ na osiedlu”: Janek Kamykowski, Christoph Krane

Wystawa Krzysztofa Gila podejmuje temat współczesnych form izolacji i wykluczenia społecznego. Dawniej wyodrębnione dzielnice były fizycznie oddzielane od reszty miasta murami i granicami. Dziś zjawisko to ma przede wszystkim wymiar społeczny i dotyczy ubogich obszarów metropolii zamieszkiwanych przez grupy marginalizowane, z ograniczonym dostępem do zasobów i niższym standardem życia.

Perspektywa autora wystawy wyrasta z polsko-romskiej tożsamości i doświadczenia dwukulturowości. Na wystawie w Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki artysta analizuje mechanizmy izolacji społecznej obecne w różnych epokach i miejscach. Interesują go zarówno realne formy wykluczenia wynikające z decyzji politycznych czy architektury miasta, jak i „izolacja wyobraźni” — obrazy, stereotypy i narracje poprzedzające społeczne wykluczenie oraz je usprawiedliwiające. Artysta stara się wpływać właśnie na ten poziom kształtowania wyobrażeń, zmieniając sposób patrzenia na osoby wyobcowane i rozbrajając utrwalone klisze.

W swojej pracy artysta odwołuje się m.in. do książki Ece Temelkuran Naród obcych. Jak odbudować wspólny dom w XXI wieku (Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2026). Turecka dziennikarka i pisarka proponuje nową etykę przetrwania opartą na solidarności wszystkich wyobcowanych, a we współczesnym świecie może nim być każdy z nas. Drugą ważną inspiracją do podjęcia tego tematu okazały się wspomnienia artysty z rodzinnego miasta. Krzysztof Gil wychował się na osiedlu powstałym w wyniku rządowego nakazu (Ustawa z dnia 17 października 1958 r. o stałym osiedleniu osób wędrownych). Podobne ustawodawstwo doprowadziło do izolacji osób romskich w całym bloku socjalistycznym, a jego skutki widoczne są do dzisiaj, m.in. w cieszącym się złą sławą osiedlu Luník IX w Koszycach. Dzieciństwo artysty przypadło na przełom lat 80. i 90. XX wieku, kiedy to pogromy, napady nacjonalistów czy przymusowe wyjazdy z Polski z paszportem w jedną stronę stanowiły część codziennego doświadczenia osób romskich. 

Program towarzyszący: 

Wystawa Krzysztofa Gila w Zachęcie staje się punktem wyjścia do rozmowy o doświadczeniach marginalizacji, pamięci przemocy, tożsamości oraz współczesnych formach wykluczenia, którym poświęcony jest przygotowany przez Fundację W Stronę Dialogu program towarzyszący. Jego celem jest poszerzenie perspektywy i skłonienie do refleksji na temat roli sztuki jako narzędzia dialogu o przyszłości europejskich społeczeństw. Wspólnie przyjrzymy się historii i doświadczeniom społeczności romskiej, aby lepiej zrozumieć współczesne procesy związane z migracjami, nierównościami społecznymi oraz przemianami zachodzącymi w Europie i na świecie. Analiza procesów społecznych zachodzących we współczesnym świecie wymaga uwzględnienia perspektywy grup posiadających doświadczenie wielowiekowej marginalizacji, w tym społeczności romskiej. Tylko wtedy mamy szansę zobaczyć pełniejszy obraz otaczającej nas rzeczywistości.

Wiecej na temat wystawy tutaj.