Πόλη σε Μετασχηματισμό

Χώρος: MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (εντός ΔΕΘ) κ.α.

Διοργάνωση: Commonspace, Participatory Lab

Με την υποστήριξη: Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ - Γραφείο Θεσσαλονίκης

Ο σύγχρονος αστικός μετασχηματισμός δεν αποτελεί μια ουδέτερη τεχνική διαδικασία, όπως πολλές φορές παρουσιάζεται από τον κυρίαρχο λόγο, αλλά ένα πολιτικό πεδίο έντονων συγκρούσεων για τον καθορισμό του χώρου, της οικονομίας και της κοινωνίας.

Η Θεσσαλονίκη δεν ξεφεύγει από αυτόν τον κανόνα. 

Στις γειτονιές και στις πλατείες αναδύονται πρακτικές κινημάτων, κοινών και αλληλεγγύης που επαναπροσδιορίζουν τη σχέση με τον δημόσιο χώρο. Αυτές δεν περιορίζονται σε στιγμιαίες διαμαρτυρίες, αλλά συχνά αποκρυσταλλώνονται σε μόνιμες δομές: από την Πολεοδομική Επιτροπή Γειτονιάς του Πάρκου Καρατάσιου μέχρι την Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος για τη ΔΕΘ, και από τους αυτοδιαχειριζόμενους κοινωνικούς χώρους μέχρι τους συνεταιρισμούς σε όλη την πόλη. Οι πρακτικές αυτές –με τα όρια και τις δυσκολίες τους– δοκιμάζουν και υλοποιούν διαφορετικές καθημερινότητες για την πόλη, παράγοντας έτσι ένα διαφορετικό αστικό φαντασιακό που βασίζεται στη διεκδίκηση και την αλληλεγγύη.

Απέναντι σε αυτές τις εικόνες συμμετοχής και δημοκρατίας, υπάρχει και μια εικόνα της Θεσσαλονίκης που μετασχηματίζεται για να φιλοξενήσει και να υπηρετήσει τους νέους «χρήστες» της που είναι οι επενδυτές και το τουριστικό κεφάλαιο.

Aπό την περίοδο της κρίσης μέχρι τις μέρες μας, η Θεσσαλονίκη βίωσε και βιώνει τη δική της «νεοφιλελευθεροποίηση»: το δημόσιο συρρικνώνεται, ο δημόσιος τομέας υποχωρεί έναντι του ιδιωτικού και οι ανάγκες της πόλης ταυτίζονται με τις ανάγκες των επενδυτών σε αυτήν – βλ. επενδύσεις και gentrification στη δυτική πλευρά της πόλης.

Οι τεχνικές υποδομές και τα έργα μεγάλης κλίμακας υλοποιούνται με διαδικασίες και αποφάσεις fast-track προσπερνώντας τις όποιες αντιδράσεις και αντιστάσεις των κατοίκων και των κινημάτων της πόλης. Αρκετά συχνά, δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια κλίμακα σχεδιάζονται και από ποιους φορείς αποφασίζονται τα μεγάλα έργα της πόλης –βλ. fly over– ενώ άλλες φορές τα έργα συγκρούονται με τις υπάρχουσες λειτουργίες της πόλης. Η διαβούλευση για την επιλογή της μίας ή της άλλης «αναπτυξιακής» προτεραιότητας είτε γίνεται τυπικά είτε –σε πολλές περιπτώσεις– δεν γίνεται καθόλου.

Οι κοινωνικές υποδομές και οι κατοικίες μετασχηματίζονται προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των χιλιάδων επισκεπτών και του τουριστικού κεφαλαίου, όπως συμβαίνει σε τόσες και τόσες πόλεις της ελληνικής επικράτειας. Ξενοδοχεία, υπηρεσίες εστίασης και διασκέδασης έρχονται στο προσκήνιο παραγκωνίζοντας το παραδοσιακό εμπόριο και την κατοίκηση των φτωχότερων κοινωνικών στρωμάτων.

Το συνέδριο «Πόλη σε Μετασχηματισμό: Αστικές Πολιτικές και Κοινωνική Συμμετοχή», που υλοποιείται από την commonspace και το participatoryLAB με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης, προσπαθεί να διερευνήσει τα παραπάνω ζητήματα. Σε συνέχεια του πρόσφατου συνεδρίου στην Αθήνα, μελετάμε την πόλη μέσα από τους μετασχηματισμούς και τις συγκρούσεις της, μέσα από τη γεωγραφία, την ιστορία, την οικονομία και τις παραγωγικές της δυνάμεις. 

Από την Πέμπτη 26 μέχρι και την Κυριακή 29 Μαρτίου 2026 συναντιόμαστε στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης αλλά και σε άλλα σημεία της πόλης, για να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε τους σύγχρονους αστικούς μετασχηματισμούς στη Θεσσαλονίκη. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συζητήσεις, εργαστήρια, επισκέψεις και εκθέσεις εντός και εκτός του χώρου του μουσείου.

Συνομιλούμε με ερευνητές και ερευνήτριες, ειδικούς επιστήμονες, κοινωνικά κινήματα και κινήσεις πολιτών, για να ενισχύσουμε εκείνες τις πρακτικές που θέτουν την πόλη ως χώρο συλλογικοτήτων και δημοκρατικού πλουραλισμού, πολλαπλών ταυτοτήτων και συναντήσεων.

Σας καλούμε να συμμετέχετε για να συζητήσουμε και να δημιουργήσουμε από κοινού έναν ανομοιογενή αλλά επίμονο χώρο κοινωνικής συμμετοχής για τα αστικά ερωτήματα της Θεσσαλονίκης.