Gleba i przyjaciele

Zapraszamy na program publiczny towarzyszący wystawie Gleba i przyjaciele  

Miejsce: Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski Jazdów 2, Warszawa
WSTĘP WOLNY

Program publiczny zagłębia się w wątki obecne w pracach artystów i artystek prezentowanych na wystawie. Korzystając z wiedzy i doświadczenia rolniczek, biolożek, badaczek społecznych i filozofek, a także samych organizmów glebowych, przyjrzymy się glebie próbując wyjść poza antropocentryczną perspektywę. Razem z gościniami programu zastanowimy się nad relacją z ziemią we współczesnym rolnictwie i zapytamy jak troszczyć się o glebę w antropocenie. Na warsztatach przyrodniczych poznamy różnorodność życia glebowego. Porozmawiamy także o polityce dżdżownic i sposobach międzygatunkowej komunikacji.
 

Agroekologia – o relacjach z ziemią w rolnictwie chłopskim
25 września (czwartek), godz. 18:00 – 19:30 
Dyskusja

Czym było lub jest dziś rolnictwo chłopskie? Co sprawiło, że sposób, w jaki uprawiamy ziemię, radykalnie zmienił się w ostatnich dekadach? Do kogo należy ziemia rolna i jej plony w korporacyjnym systemie żywnościowym? Gdzie w tym wszystkim odnaleźć przeciętnego rolnika czy rolniczkę w Polsce?

Podczas dyskusji porozmawiamy o nierównościach ekonomicznych we współczesnym rolnictwie, bolączkach systemu żywnościowego i rozwiązaniach proponowanych przez agroekologię – rosnący w siłę ruch społeczny, który postrzega ziemię jako dobro wspólne.

Dyskusję poprzedzi projekcja krótkometrażowego filmu Omelia Contadina, reż. Alice Rohrwacher.

W spotkaniu wezmą udział:

dr Ruta Śpiewak, socjolożka wsi z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN
Klaudia Kryńska, ogrodniczka i popularyzatorka agroekologii związana z Fundacją Agro-Perma-Lab
Hubert Filipiak, sadownik ekologiczny, prowadzi rodzinne gospodarstwo Ekojabłonka położone w gminie Tarczyn

Moderacja: Anna Jakubowska, koordynatorka programu Europejska Polityka Rolna w Fundacji im. Heinricha Bölla w Warszawie
 

Pierwsza randka z parecznikiem
4 października (sobota), godz. 12:00 – 14:30 
Wykład i warsztaty o bioróżnorodności gleby

Jedna czwarta wszystkich organizmów żywych związana jest z glebą, a mimo to wiemy o nich niewiele. Wykład i warsztaty o bioróżnorodności gleby pozwolą poznać naszych chtonicznych przyjaciół – od bakterii, protistów, grzybów, nicieni, po skoczogonki, roztocza, wije i dżdżownice.

W czasie warsztatów przyjrzymy się próbkom gleby z warszawskich ogrodów działkowych, łąk nadwiślanych i kompostownika z parku Ujazdowskiego. Zbadamy ich strukturę, odczyn i zawartość próchnicy. Weźmiemy pod lupę, dosłownie i w przenośni, mezo i makrofaunę glebową. 

Porozmawiamy o zdrowiu gleby. Zapytamy, kto i w jaki sposób trawi materię organiczną, budując próchnicę. Zastanowimy się nad związkami edafonu –  mieszkańców gleby z roślinami i człowiekiem.

Prowadząca: dr Joanna Sucholas, doktora biologii, etnobotaniczka i edukatorka, prowadzi gospodarstwo agroekologiczne w Wielkopolsce.

Warsztaty zostały przygotowane z myślą o osobach dorosłych, ale zapraszamy miłośników i miłośniczki życia glebowego w każdym wieku. 
 

Jak myśli dżdżownica? Organizmy glebowe w praktyce ogrodniczej, biologii i filozofii posthumanistycznej 
7 października (wtorek), godz. 18:00-19:00
Dyskusja

W jaki sposób myślimy o glebie i budujących ją mikro i makroorganizmach, z którymi dzielimy nasze miejsce życia? Czy możemy zrozumieć dżdżownicę lub turkucia podjadka? Co wiemy o ich sposobach komunikacji i zdolnościach odczuwania? Jak bezkręgowce glebowe doświadczają świata?

Podczas spotkania porozmawiamy o naszych relacjach międzygatunkowych. Zapytamy, jak wyjść poza antropocentryczną perspektywę, uwzględniać interesy mieszkańców gleby i rozwiązywać spory o wspólną przestrzeń między ludźmi i nie-ludźmi.

Gościnie spotkania:

prof. Paulina Kramarz, biolożka, entomolożka, Uniwersytet Jagielloński, związana z Nauką dla Przyrody
Wioletta Olejarczyk, rolniczka, aktywistka, gospodarstwo Słoneczna 25
dr Gabriela Jarzębowska, kulturoznawczyni, badaczka relacji ludzko-zwierzęcych, Uniwersytet Warszawski (tbc) 

Moderacja: Anna Jakubowska, koordynatorka programu Europejska Polityka Rolna w Fundacji im. Heinricha Bölla w Warszawie

Ku nauce troski o życie (glebowe) w antropocenie
23 października (czwartek), godz. 18:00 – 19:30
Wykład prof. Anny Krzywoszyńskiej 

Nasz stosunek do gleby odzwierciedla sposób, w jaki postrzegamy świat i nasze w nim miejsce. Wyjście poza antropocentryczne pojmowanie gleby jest dzisiaj koniecznością w krajobrazie zdominowanym przez przemysłowe, monokulturowe rolnictwo, które prowadzi do załamania podstawowych procesów planetarnych potrzebnych do życia wszystkich organizmów. Jaką rolę powinna odegrać nauka w tym procesie zmiany myślenia i działania? Jakiego typu nauki wymagają od nas, a wręcz żądają nasze cierpiące gleby? Jakiego typu nauk potrzebujemy, by przetrwać Antropocen?

Wykład antropolożki środowiskowej, prof. Anny Krzywoszyńskiej będzie poświęcony poszukiwaniu nowych podejść do nauki o glebie, które pozwolą zbudować lepsze relacje z nie-ludźmi współtworzącymi nasz świat. Przyjrzymy się polityce nauki i relacji ze środowiskiem w myśli Brunona Latoura, Isabelle Stengers i Hanny Arendt. Zapytamy, jak troszczyć się o życie glebowe i praktykować uważność ze świadomością skali zniszczenia tych wielogatunkowych ekosystemów.

Anna Krzywoszyńska jest profesorą nadzwyczajną na Wydziale nauk humanistycznych Uniwersytetu Oulu w Finlandii. Jest interdyscyplinarną badaczką społeczną specjalizującą się w relacjach między człowiekiem i środowiskiem, czerpiącą z nauk humanistycznych, a także gleboznawstwa, agroekologii, wiedzy rolniczej i środowiskowej. W swojej pracy koncentruje się na roli nauki i innych typów wiedzy na kształtowanie relacji ludzi i środowiska, a zwłaszcza gleby; systemach wiedzy i zarządzania środowiskiem współtworzonych przez naukę i społeczeństwo oraz na roli lokalnych systemów żywnościowych. Jej badania wpisują się w nurt antropologii więcej-niż-ludzkiej i studiów nad antropocenem. 

Obecnie pełni funkcję współprzewodniczącej Komisji „Nauki humanistyczne i społeczne” w Międzynarodowej Unii Nauk o Glebie (IUSS). Jest także członkinią zarządu europejskiej misji badawczej Horyzont Europa „Soil Deal for Europe”. Od początku roku współprowadzi szeroki program badań nad odnową środowiska poprzez współpracę interdyscyplinarną „SAFIRE” na Uniwersytecie w Oulu.

Wykład w języku polskim.

Fundacja im. Heinricha Bölla w Warszawie jest partnerką merytoryczną programu publicznego wystawy Gleba i przyjaciele.