Elveda karaelmas: Adil bir kömürden çıkış nasıl olmalı?

COP31’e doğru giden Türkiye’de enerji dönüşümü, kömürden çıkış ve adil geçiş gündemleri ön plana çıkıyor. BM’nin bu hafta açıkladığı rapor 1,5 derecenin birkaç yıl içinde aşılacağını, en iyi senaryoda bile ısınmanın 1,8 derecede zirve yapacağını söylerken, sivil toplum fosil yakıtlardan çıkış (TAFF) ve adil geçiş politikalarında Türkiye’nin hem COP Başkanlığı rolüyle hem de ulusal politikalarıyla daha etkin adımlar atmasını talep ediyor. Türkiye’nin fosil yakıtlardan çıkış gündemine dair tutumu temkinli; kömürden çıkış için bir yol haritası ya da tarih açıklamış değil.

Öte yandan ülke aslında kömürden çıkıyor. Ancak bunu belirli bir plan ve takvim çerçevesinde, sosyal politikalarla destekleyerek yapmıyor; daha ziyade piyasa dinamiklerinin zaten avantajlı kıldığı yenilenebilir enerjiyi destekleyerek yapıyor. Hükümetin kendi enerji planı, kömürün elektrik üretimindeki payının bugünkü üçte birlik seviyeden 2035’te yaklaşık yüzde 14’e ineceğini gösteriyor. Kömür madenciliği son iki yılda yaklaşık 11 bin kişilik istihdam kaybetti, neredeyse her maden bölgesinde işçi eylemleri yaşandı ve buna karşı bir politika geliştirilmedi.

Bu arada yeni kömür yatırımları gündemde kalmaya devam ediyor. Beş termik santrali olan Çanakkale’de, Karabiga’daki santrale 1.050 MW’lık ek ünite için ÇED süreci yürüyor. “Kapasite artışı” denilen şey, büyüklüğü itibarıyla yeni bir santral. Termik santraller ithal kömür ağırlıklı olmasına rağmen Muğla Akbelen’deki gibi yeni maden sahaları güçlü toplumsal itiraza rağmen açılıyor.

Sivil toplumun talebi açık: yeni kömür santrali yapılmayacağının açıklanması, Afşin'de mahkemenin iptal ettiği santral projesinin Bakanlıkça tamamen iptal edilmesi ve arkasında bir adil geçiş planı olan kademeli bir çıkışın ilan edilmesi. İşçileri, yerel ekonomileri ve oraya bağlı insanları ortada bırakmayan bir plan. COP31’e doğru giderken sivil toplumun bir bölümü, kömür bölgelerindeki yerel topluluklar adına COP31 Başkanlığı’na yönelik ortak bir mektup göndermeye hazırlanıyor. Bu mektupla yeni kömür santrali ve madenine izin verilmemesini, adil geçiş planlamasının merkeze alınmasını talep edecekler.

COP30’da kurulmasına karar verilen ve sivil toplumun Belém-Antalya Mekanizması olarak andığı adil geçiş mekanizmasının işlevleri, yönetişimi ve finansmanı COP31’de karara bağlanacak. Bir kömür üreticisi olan Avustralya bu müzakereleri yönetirken Türkiye eylem gündemindeki “Temiz Enerji Dönüşümü” başlığıyla enerji boyutuna odaklanacak.

Antalya yolunda webinar serimizin bu bölümünde adil geçiş talebini, planların neleri içermesi gerektiğini, bedelini kimin ödeyeceğini ve kimlerin katılımıyla hazırlanması gerektiğini konuşacağız. Kömür bölgelerinde kadınların emeği, geliri ve üstlendiği bakım yükü üzerine Türkiye’de neredeyse hiç veri bulunmadığı için, geçişin toplumsal cinsiyet boyutu da oturumun başlıklarından biri olacak.

Greenpeace Türkiye’den Emel Türker, Türkiye’deki talepleri ve kömür bölgelerinde sahadan görünen tabloyu aktaracak. Trade Unions for Energy Democracy (TUED) ağından Brian Kamanzi ise dünyadaki kömürden çıkış deneyimlerini, bu süreçlerde paranın kime ulaştığını ve sendikaların taleplerini anlatacak. Oturumu Fosil Yakıtların Ötesi Ağı’ndan (Beyond Fossil Fuels) Nilay Vardar yönetecek.

Katılımcılar

Emel Türker Alpay, Greenpeace Türkiye, İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu 

Uzun yıllardır iklim değişikliği, iklim adaleti ve ilgili konularda çalışıyor. İnsan hakları hukuku alanındaki yüksek lisansını iklim adaleti üzerine yaptı ve çeşitli ulusal ve uluslararası kuruluşlarda çevre ve iklim konularında görev aldı. Şu anda Greenpeace Türkiye'de İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu olarak çalışıyor; kömürden çıkış, adil enerji dönüşümü ve iklim değişikliği alanlarında kampanyalar yürütüyor.

Brian Kamanzi, Trade Unions for Energy Democracy Araştırmacısı

Merkezi New York Şehir Üniversitesi’nde bulunan Trade Unions for Energy Democracy’de araştırmacı. Hâlihazırda, küresel TUED ağı bünyesindeki sendikaların politika geliştirme çalışmalarına teknik araştırma girdileri sunuyor ve kamuya ait enerji sistemlerinin kurulması kampanyalarını destekliyor. Bu kapsamda Güney Afrika, AB bölgesi ve Asya-Pasifik bölgesindeki sendikalarla aktif. Sendika müzakerecilerinin yerel enerji dönüşümü süreçlerine katılım kapasitesinin geliştirilmesine katkı sağlamaya çalışıyor.

Moderasyon: 

Nilay Vardar

Galatasaray Üniversitesi Gazetecilik mezunu. İstanbul Üniversitesi'nde Engellilik Araştırmaları Yüksek Lisansı yaptı. 2011-2017 yılları arasında bianet'te muhabir/editör olarak çalıştı. Greenpeace Akdeniz’de İletişim Sorumlusu olarak 4 yıl görev aldı. Şu anda Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels) İletişim Yöneticisi.

Tercüme: Barış Yıldırım, İngilizce - Türkçe